Python Podstawowy - Lekcja 4 Bonus 2: Powtarzamy i porządkujemy! – Pętle i listy w Pythonie

← Powrót do kursu Python Podstawowy

Wstęp - Dlaczego Powtarzanie Jest Super? 🔄

Cześć! Wiesz, że komputery uwielbiają robić to samo w kółko? My, ludzie, szybko się nudzimy, ale komputer może powtórzyć czynność tysiąc razy i się nie zmęczy! Dzisiaj nauczymy go, jak to robić za pomocą pętli.

Pomyśl, ile rzeczy w życiu się powtarza:

• Mycie zębów (ruch szczoteczką w przód i w tył).
• Kroki podczas chodzenia.
• Mruganie oczami.

W programowaniu pętle pozwalają nam automatyzować takie powtarzalne zadania. Zaczynajmy!

Pętla for - Nasz Pierwszy Automat

Pętla for to sposób, by powiedzieć komputerowi: “Hej, powtórz tę instrukcję dokładnie 5 razy!”.

Zobacz ten prosty kod:

for i in range(5):
    print("Cześć!")

Co się stanie? Komputer 5 razy wyświetli napis “Cześć!”. range(5) tworzy sekwencję liczb od 0 do 4, a pętla wykonuje się dla każdej z nich.

Liczymy z pętlą for

A co, jeśli chcemy zobaczyć te liczby?

# Pętla wyświetli liczby od 1 do 10
for i in range(1, 11):
    print(i)

Uruchom ten kod! range(1, 11) oznacza “daj mi liczby od 1 do 10 włącznie”.

Ćwiczenie: Zmień kod tak, aby wyświetlał liczby od 1 do 5, a potem od 1 do 20.

Ćwiczenie Praktyczne: Tabliczka Mnożenia

Pętle są idealne do zadań matematycznych. Stwórzmy tabliczkę mnożenia dla liczby 5.

for i in range(1, 11):
    print(f"5 x {i} = {5 * i}")

Jak to działa?

• Pętla for przechodzi przez liczby od 1 do 10.
• W każdej rundzie i to kolejna liczba (1, 2, 3…).
• f-string (ten f przed tekstem) pozwala wstawić wynik działania prosto do napisu!

Zadanie dla Ciebie: Stwórz tabliczkę mnożenia dla liczby 3. A jeśli czujesz się na siłach, spróbuj stworzyć tabliczkę dla wszystkich liczb od 1 do 10 (używając jednej pętli wewnątrz drugiej!).

💡 Mini-Zadanie 1: Liczby Parzyste

Napisz program, który za pomocą pętli for wypisze wszystkie liczby parzyste od 2 do 20.

# Używamy range z trzecim argumentem - krokiem
# range(start, stop, krok)
for i in range(2, 21, 2):
    print(i)

Pętla while - Powtarzaj, Dopóki Warunek Jest Prawdziwy 🕰️

Znasz już pętlę for, która powtarza coś określoną liczbę razy. A co, jeśli nie wiemy, ile razy coś ma się powtórzyć? Wtedy z pomocą przychodzi pętla while!

Działa ona tak: “Rób coś, dopóki pewien warunek jest prawdziwy”.

Zobaczmy na przykładzie odliczania:

licznik = 5
while licznik > 0:
    print(licznik)
    licznik = licznik - 1  # Zmniejszamy licznik o 1

print("Start!")

Jak to działa?

1. licznik na początku ma wartość 5.
2. Pętla while sprawdza warunek: licznik > 0 (czy 5 jest większe od 0? Tak).
3. Wykonuje kod w środku: drukuje 5 i zmniejsza licznik do 4.
4. Wraca na początek i znowu sprawdza warunek (czy 4 > 0? Tak).
5. …i tak dalej, aż licznik osiągnie 0. Wtedy warunek 0 > 0 jest fałszywy i pętla się kończy.

Ważne! W pętli while musisz pamiętać, aby zmieniać warunek. Inaczej pętla będzie działać w nieskończoność!

💡 Mini-Zadanie 2: Tajne Hasło

Stwórz program, który prosi użytkownika o podanie hasła. Pętla while ma działać tak długo, dopóki użytkownik nie wpisze poprawnego hasła, czyli “sekret”.

haslo = ""
while haslo != "sekret":
    haslo = input("Podaj hasło: ")

print("Hasło poprawne! Dostęp przyznany.")

Gra: Zgadywanka z Ograniczoną Liczbą Prób! 🎲

Pamiętasz naszą grę w zgadywanie liczb? Ulepszmy ją! Teraz gracz będzie miał tylko 3 próby.

import random

# Komputer losuje liczbę od 1 do 10
liczba = random.randint(1, 10)

# Gracz ma 3 próby
for proba in range(3):
  zgadnij = int(input("Zgadnij liczbę od 1 do 10: "))

  if zgadnij == liczba:
      print("Brawo! Zgadłeś!")
      break  # Przerywamy pętlę, bo gracz wygrał
  else:
      print("Spróbuj ponownie!")

print(f"Prawidłowa liczba to: {liczba}")

Sterowanie Pętlą: break i continue 🚦

Czasami chcemy mieć większą kontrolę nad tym, jak działa nasza pętla. Do tego służą dwie magiczne komendy: break i continue.

break - Awaryjne Wyjście

break to jak przycisk “STOP”. Gdy program go spotyka, natychmiast wychodzi z pętli, nawet jeśli nie skończyły się wszystkie powtórzenia. Użyliśmy go już w naszej grze – gdy gracz zgadł liczbę, nie było sensu kontynuować pętli.

continue - Pomiń Tę Rundę

A co, jeśli nie chcemy kończyć całej pętli, a tylko pominąć obecną rundę i przejść do następnej? Wtedy używamy continue!

Wyobraź sobie, że chcemy wypisać liczby od 1 do 10, ale pomijając liczbę 5.

for i in range(1, 11):
    if i == 5:
        continue  # Pomiń resztę kodu w tej rundzie i idź do następnej
    print(i)

Wynik:

1
2
3
4
6
7
8
9
10

Jak widzisz, liczba 5 została pominięta! Gdy i było równe 5, continue kazało programowi zignorować print(i) i od razu przejść do i równego 6.

💡 Mini-Zadanie 4: Pomijanie Nieparzystych

Napisz program, który za pomocą pętli for i instrukcji continue wypisze tylko liczby parzyste z zakresu od 1 do 10.

for i in range(1, 11):
    # Jeśli liczba jest nieparzysta, pomiń ją
    if i % 2 != 0:
        continue
    print(i)

Wprowadzenie do List - Pudełko na Skarby 📦

Do tej pory zmienna mogła przechowywać jedną rzecz (np. imie = "Ania"). A co, jeśli chcemy przechować wiele rzeczy w jednym miejscu? Użyjemy listy!

Lista to jak pudełko z przegródkami. Możesz do niej wkładać, wyjmować i przeglądać rzeczy.

# Tworzymy listę owoców
owoce = ["jabłko", "banan", "gruszka"]
print(owoce)

# Dodajmy coś do listy
owoce.append("truskawka")
print("Po dodaniu:", owoce)

# Usuńmy coś z listy
owoce.remove("banan")
print("Po usunięciu:", owoce)

• Listę tworzymy za pomocą nawiasów kwadratowych [].
• append() dodaje element na końcu listy.
• remove() usuwa wskazany element.

💡 Mini-Zadanie 3: Kolorowa Pętla

Masz listę kolory = ["czerwony", "zielony", "niebieski"]. Napisz kod, który za pomocą pętli for wyświetli każdy kolor z tej listy w osobnej linijce.

kolory = ["czerwony", "zielony", "niebieski"]
for kolor in kolory:
    print(kolor)

Ćwiczenie: Twoja Interaktywna Lista Zakupów 🛒

Połączmy pętle while i listy! Stwórz program, który pozwala dodawać produkty do listy zakupów tak długo, aż użytkownik wpisze “koniec”.

# Pusta lista na zakupy
zakupy = []

print('Wpisuj produkty, które chcesz dodać do listy.')
print('Gdy skończysz, napisz "koniec".')

# Pętla będzie działać w nieskończoność, dopóki jej nie przerwiemy
while True:
    produkt = input("Podaj produkt: ")

    if produkt == "koniec":
        break  # Wychodzimy z pętli
    else:
        zakupy.append(produkt)

print("\nTwoja ostateczna lista zakupów:")
print(zakupy)

Jak to działa?

1. Tworzymy pustą listę zakupy.
2. while True: uruchamia pętlę, która sama z siebie nigdy się nie skończy.
3. Program prosi o podanie produktu.
4. Instrukcja if sprawdza, czy użytkownik wpisał “koniec”.
5. Jeśli tak, break przerywa pętlę.
6. Jeśli nie, append() dodaje produkt do listy, a pętla wraca do początku.
7. Na końcu program wyświetla całą listę.

Podsumowanie i Mini-Projekt 🚀

Gratulacje! Opanowałeś pętle i listy - dwa z najważniejszych narzędzi w programowaniu!

Co dzisiaj zrobiliśmy?

• Nauczyliśmy komputer powtarzać zadania za pomocą pętli for.
• Stworzyliśmy tabliczkę mnożenia i ulepszoną grę w zgadywanie.
• Dowiedzieliśmy się, czym są listy i jak przechowywać w nich dane.
• Zbudowaliśmy program do tworzenia listy zakupów.

Mini-Projekt do samodzielnego wykonania: Spróbuj napisać “kontroler plecaka”. Program, który na początku ma pustą listę plecak i w pętli pyta użytkownika, co chce zrobić: “dodać” czy “usunąć” przedmiot.

W następnej lekcji połączymy całą naszą wiedzę, by stworzyć jeszcze większy i ciekawszy projekt!

Dalej do następnej lekcji →